De bescherming van GGZ-patiënten moet worden hersteld. Een oproep.

 De bescherming van GGZ-patiënten moet worden hersteld. Een oproep.

Op dinsdag 3 februari verscheen er een opiniestuk in de Trouw geschreven door een oud psychiater en bestuurder in de GGZ. Een belangrijk stuk dat ik graag zelf hierbij wil onderschrijven en aanvullen.

Op televisie waren burgemeesters Carola Schouten (Rotterdam) en Alexander Pechtold (Delft) die aangaven dat de zorg voor mensen met verward gedrag een prioriteit moet zijn voor het nieuwe kabinet. Het aantal meldingen bij de politie is in 2025 met 25% toegnomen. Wat voor de buitenwereld als overlast of dreiging gezien wordt, is voor die mensen zelf vooral angst, ontregeling en verlatenheid. Ontsporen is zelden een keuze, het is een teken dat bescherming te laat kwam.

Veruit de grootste groep mensen die psychotisch zijn, zijn tijdelijk ontregeld. Zij hebben vooral behoefte aan nabijheid, ondersteuning en sociale inbedding. Wanneer die ontbreekt in gezin, buurt of wijk, kan zorgnood zich verplaatsen naar handhaving. Dan wordt de politie het eerste aanspreekpunt, terwijl zij het laatste vangnet zou moeten zijn.

Het aanmelden voor een complexe zorgvraag bij de GGZ gaat ook allang niet goed meer, door lange wachtlijsten, loketten en bureaucratie. Zonder acuut in crisis te zijn wordt het heel moeilijk om binnen te komen. Dit in tegenstelling tot eerstelijns psychologische hulp, waarbij je als je je aanmeldt meteen de volgende week geholpen wordt. Dit is een probleem van de samenleving geworden. Verandering is nodig. Graag nodig ik u uit mee te lezen met drie voorbeelden uit de praktijk die ik zelf heb meegemaakt.

In 2015 werkte ik fulltime als projectleider. Ik had te horen gekregen dat mijn contract niet verlengd zou worden en dat kroop onder mijn huid. Mijn werk was zwaar en dit nieuws ondermijnde mijn inzet waardoor ik overwerkt raakte. Eerder had ik al ervaring als cliënt in de GGZ waar ik met een psychotische stoornis was binnengekomen. Mijn laatste psychose was al zeven jaar geleden, maar nu ik aanvoelde dat ik overwerkt raakte ben ik naar de huisarts gegaan om mijn zorgen te delen.

De huisarts verwees mij door naar de psychiatrische afdeling van het ziekenhuis. Daar had ik een gesprek met een GZ-psycholoog en een verpleegkundige. Ik gaf aan dat ik mij zorgen maakte voor een terugval gezien mijn verleden met psychoses en de zware druk waaronder ik nu stond. Ik kreeg echter te horen dat zij niets voor mij konden doen. Ik maakte een goede indruk en werkte op hoog niveau. Ik was ‘te goed’. Pas als ik daadwerkelijk in een psychose zat konden ze wat voor mij doen.

Er gingen een paar weken voorbij waarin ik op een glijdende schaal terecht kwam. De druk nam toe en de psychotische symptomen kwamen terug. Ik wist nog met mijn laatste krachtinspanningen de overdracht te regelen naar mijn opvolger en heb mij toen ziek gemeld. Toen ben ik weer naar de huisarts teruggekeerd en gaf hem te kennen dat ik nu wel zo ongeveer direct hulp nodig had. De huisarts zag mij even aan en twijfelde toen geen moment en heeft de crisisdienst gebeld. Zo kwam ik na zeven jaar weer bij de GGZ binnen als psychotische cliënt en werd er een behandeling opgestart. Mijn bekende behandelaar vond het knap dat ik het zeven jaar had volgehouden en op zo hoog niveau had gewerkt. Hij zei alleen dat hij er graag wat eerder bij had willen zijn. Precies, dat had ik dus ook gewild. Daarom had ik al vele weken eerder bij de GGZ aangeklopt. Maar zonder acute crisis bleef de deur van de GGZ dicht.

Het tweede voorbeeld betreft een psychotische man die bij mij aan de voordeur verscheen. Ik woonde drie hoog in een flat met portiek en hij belde bij mij aan. Toen ik opendeed keek hij me glazig aan en zei ik moet hier zijn. Ik communiceerde rustig dat hij zich vergist had en de man vertrok weer. Toen ik vijf minuten later op mijn balkon stond zag ik de man op het veldje buiten op een bankje zitten. Als ervaringsdeskundige begon ik een vermoeden te krijgen dat deze man misschien verward was en ik weet hoe dat ook verkeerd kan aflopen als je de verkeerde treft. Ik besloot er naartoe te gaan, ging naast hem op het bankje zitten en probeerde een gesprek met hem aan te knopen. Het werd mij duidelijk dat hij psychotisch was. Het bleek dat hij ‘s avonds een slaapplek had bij een opvang in de stad. Ik wilde hem helpen en hij gaf mij het telefoonnummer van de opvang. Toen ik belde bevestigde een mevrouw dat meneer daar ‘s avonds sliep. Ik zei dat hij doelloos en psychotisch door de stad zwierf, maar de vrouw zei dat ze niks voor hem konden of wilden doen. Alleen ‘s avonds kon hij zich melden voor een slaapplek.

Deze man liep mijns inziens gevaar. Bij verwarde mensen kunnen er snel misverstanden ontstaan op straat en cijfers wijzen uit dat psychotische mensen zes keer zoveel risico lopen op geweld. De man had dus beschermd moeten zijn en in beeld en behandeling bij de zorg, maar liep desondanks reddeloos los rond met geen idee wat hij met zichzelf aan moest. De nachtopvang had ook een rol kunnen spelen met het inschakelen van de zorg.

Daags later ging ik naar mijn werk bij de bibliotheek via de goedereningang achterom en zag daar dezelfde man slapend op de stenen balustrade. Een tragisch beeld. Alleen binnen kunnen komen bij de GGZ via de crisisdienst is niet genoeg. De samenleving en instanties zouden mensen makkelijker naar een voordeur van de GGZ moeten kunnen begeleiden waar die voordeur dan ook opengaat voor een gesprek, een indicatie en doorverwijzing.

Het derde voorbeeld betreft een bekende van mij die al in behandeling was bij de GGZ. Zij zat in het fact-team, wat intensieve zorg betekent door meerdere hulpverleners die een cliënt minstens één keer in de week zien. Deze kennis heeft autisme, CPTSS en minstens nog één andere diagnose en heeft langdurige zorg nodig. Door wisselingen in het personeel waren de contacten jammergenoeg een beetje op een laag pitje komen te staan. Wanneer het een periode echt niet goed ging werden de signalen soms niet goed opgepikt. Zo’n fase dat het heel slecht ging brak aan en mijn kennis heeft contact gezocht met haar twee meest directe hulpverleners. Deze gaven echter geen gehoor. Haar vriend heeft ook meerdere malen contact proberen te krijgen, via de telefoon en via de mail. Het is haar en haar vriend een hele week lang niet gelukt iemand van het fact-team te pakken te krijgen, terwijl zij in toenemende mate wanhopig en in paniek raakte. Helemaal ten einde raad en volledig in de war is zij tenslotte naar het station gegaan, is langs het daar gelegen restaurant gelopen richting het bos, is door een gat in het hek het spoor op gegaan en is op het spoor gaan lopen. Zij dacht natuurlijk niet helder meer en dacht dat zij dan misschien op deze manier dan de aandacht van haar hulpverleners wel moést trekken. Hoe ten einde raad moet zij geweest zijn dat zij zo accuut hulp nodig had en dat niemand daaraan gehoor gaf!

Het restaurant zag via een camera iemand op het spoor lopen en hebben de politie gebeld. Die arriveerden en hebben mijn kennis gearresteerd. Op het bureau is zij verhoord en tamelijk ruw aangepakt. Die nacht moest zij in de cel slapen. De volgende ochtend kreeg zij via de intercom te horen dat de crisisdienst werd gebeld. Die crisisdienst is ook gekomen en hebben het verder opgepakt. Een politieagent zei nog een beetje bedremmeld sorry, doelend op de hardhandige behandeling die zij had gekregen. Mijn bekende kreeg nu eindelijk hulp, maar weer moest dit via de crisisdienst lopen en niet op de manier hoe het zou behoren te gaan.

Dit laatste voorbeeld illustreert denk ik hoe er gevaarlijke situaties kunnen ontstaan als de zorg faalt. De psychiater schrijft in de krant: “De geestelijke gezondheidszorg had van oudsher een dubbele opdracht: behandelen én beschermen. Die opdracht is professioneel en moreel. Zij vraagt nabijheid, verantwoordelijkheid en de bereidheid om in te grijpen wanneer iemand zichzelf kwijtraakt."

Hoe het nu al meer dan een decennium gaat is vastgelopen, ontoereikend en loopt de spuigaten uit. Degenen die de dupe zijn, zijn de patiënten. De psychiater besluit en ik sluit mij daarbij aan: “We kunnen pas van veiligheid spreken als bescherming weer begint vóór escalatie. En van zorg als niemand eerst hoeft te ontsporen om gezien te worden." Dit is een oproep aan het nieuwe kabinet om eindelijk passende maatregelen te nemen.